Blog Image

SIMPLE PRESENT - KAAPSTAD

FIRE & ICE

Bert Danckaert verblijft van 26 oktober tot 9 november 2008 in Kaapstad om er te werken aan zijn fotografieproject 'Simple Present' over het effect van globalisering op de alledaagse urbane ruimte.
'Simple Present' is een fotografisch onderzoek naar de psychologische, sociale, politieke en esthetische betekenis van het begrip 'achteloze ruimte'.

#13: Kaapstad, 9 november 2008

Fotografie Posted on Sun, November 09, 2008 10:24:05

Slot

“There is nothing like returning to a place that remains unchanged to find the ways in which you yourself have altered.”
Nelson Rolihlahla Mandela

Tijd om in te pakken.

Bert

Blog Image

Blog Image

Blog Image



#12: Kaapstad, 9 november 2008

Fotografie Posted on Sun, November 09, 2008 09:51:10

Objet Trouvé

Gevonden voorwerpen. Van Duchamp leerden we dat een urinoir niet noodzakelijk iets is om in te plassen. Door een ding uit zijn context te lichten, kan het een nieuwe betekenis krijgen, of zijn betekenis verliezen en louter beeld worden.

Toen ik mijn Beijing foto’s aan een bevriend beeldhouwer toonde, vroeg hij of ik nooit de behoefte had om bepaalde objecten uit de foto’s na te maken en die te tonen in plaats van de foto’s. Dat is natuurlijk wat de beeldhouwer zou doen. Voor mij volstaat de simpele verplaatsing die plaatsgrijpt in de foto. Op de foto’s zien we de straten met hun ‘meubilair’ maar de straten zijn verplaatst naar een platte foto en alles staat voor altijd stil.

Sommige van die gevonden voorwerpen zijn bijzonder mooi in hun toevallige verschijning. Door niemand bedacht en toch een perfect beeld.

Zo vond ik een paar dagen terug een prachtig stuk karton. Toen ik het fotografisch en als readymade begon af te tasten, besefte ik plots dat dit stuk karton iemands bed was. 

Een omgekeerd fontein: eerst het beeld, dan plots betekenis.

Bert

Blog Image

Blog Image

Blog Image



#11: Kaapstad, 8 november 2008

Fotografie Posted on Sat, November 08, 2008 17:07:00

Beelden

Pas in 1976 kwam er televisie in Zuid-Afrika . In de vroege jaren ’80 keken ze massaal – zoals overal – naar ‘Dallas’. Over ‘Southfork Ranch’, de slechte J.R. en de goede Bobby Ewing die kort daarvoor ook ‘Man van Atlantis’ was geweest.

In diezelfde periode verkocht Bobby videocassettes in de regio. Hij reed van Durban naar Cape Town en Jo’burg. Ook naar buurlanden zoals Zimbabwe, Botswana of Mozambique. Met een koffer vol zwarte cassettes van grote productiehuizen uit L.A. ging hij van dorp tot dorp om het nieuwe wonder van de VHS onder de bevolking te slijten.

Ondertussen is de T.V.-industrie big business in Kaapstad. Het immer mooie weer, de prachtige landschappen, de mix van culturen én de bijzonder lage lonen maken het meer dan lonend om hier een filmpje te draaien. Momenteel worden er volop studio’s gebouwd vlak naast Khayelitsha, het grootste township van Kaapstad. Reality meets fiction.

Beelden. 

Beelden kalmeren, sussen, hypnotiseren wereldwijde levens. Spiegels van troost. Op mijn hotelkamer-T.V. soaps over zwarte mannen met relatieproblemen.

Ook tijdens het zappen een kalende blanke die mocht verkondigen dat de revolutionairen een perfect operatieve samenleving hadden geërfd maar dat die ‘wilden’ wellicht niet weten hoe ze die moeten in stand houden. Dit soort blanken zet tijdelijk een stapje opzij, wacht rustig af tot de zwarten bewijzen dat ze het toch niet kunnen. Koloniale step-aside. 

Beelden.

Het ‘Fire & Ice’-hotel heeft gevoel voor humor. Zoals overal in de wereld mag hier niet zomaar gerookt worden. Tabakverslaafden zijn gedoemd groepjes te vormen voor de gevels van kantoren of dampen gezellig in rookkamers. In dit hotel is dat de ‘Coughin-room’, een kamer met witte lijkkisten om op te zitten en tegen het plafond een foto vanuit de put van waar je vrienden je een laatste groet brengen. Ook een grafzerk: ‘1907-2006 – Here lies John Cage. He smoked 40 a day, but died of old age’. 

Dit hotel is ‘overdesigned’ (en veel te duur). 
Als je hier naar het toilet gaat heb je verschillende thema-opties. Eén ervan is het wansmakelijke township-toilet, een uit golfplaten opgetrokken gemak, prettig basic. Schijt aan de samenleving.

Beelden. Wat valt er nog toe te voegen aan een wereld vol beelden? Waarom zelfs een poging wagen?

Bert

Blog Image

Blog Image

Blog Image



#10: Stellenbosch, 7 november 2008

Fotografie Posted on Sat, November 08, 2008 09:11:49

Tree

Driver: “Do you know what kind of a tree that is?”
Ik: “No?”
Driver: “Of course not. It’s a cell phone tree!”

Bert

Blog Image



#9: Kaapstad, 6 november 2008

Fotografie Posted on Thu, November 06, 2008 19:13:17

Dubbele ontkenning

NUWE WÊRELDORDE WAG

‘Verandering is op pad, maar dit gaan nie maklik wees nie’
(vandaag in ‘Die Burger’, een Afrikaanstalige krant in Kaapstad)

Vreemd om zo ver van huis min of meer je eigen taal te horen en hoe ze de dubbele ontkenning gebruiken, alsof één keer ‘neen’ zeggen niet volstaat niet.

Obama’s verkiezing moet toch wat zijn voor de Afrikanen. Ik las ergens dat ze dit ervaren als het einde van 500 jaar eurocratie. Er is veel hoop, wellicht te veel hoop. En zeggen dat die Obama maar een halve zwarte is. Niet opgeven niet om te geloven in een betere wereld. Dubbel negeren om door te kunnen gaan, halsstarrig en tegen beter weten in. 

Ontkenning is een manier van overleven. Hoe had Nelson Rolihlahla Mandela het anders 27 jaar in zijn cel kunnen volhouden? Door niet op te geven niet! Ik zag zijn cel op Robbeneiland en die was kleiner dan de hokken waar de waakhonden gingen slapen.

Vandaag foto’s gemaakt in district six. 

Wikipedia (Afrikaans): 

Die sesde distrik van Kaapstad is in 1867 gestig en het danksy die ligging naby die hawe en die stadsentrum vinnig tot ‘n kosmopolitaanse woonbuurt vir vrygelate slawe, werkers, immigrante, handelaars en kunstenaars ontwikkel. Die distrik het byna ‘n tiende van Kaapstad se bevolking gehuisves. As gevolg van die beleid van rasseskeiding is baie swart bewoners al teen die begin van die 20ste eeu uit Distrik Ses verdryf. Maar ook baie meer welgestelde burgers het na die suidelike voorstede van Kaapstad begin verhuis. Die distrik het uiteindelik ‘n krotbuurt geword, wat volgens die Wet op Groepsgebiede van 1950 op 11 Februarie 1966 tot ‘n blanke gebied verklaar, ontruim en gesloop is.
Die Kleurling- en Swart bevolking van die distrik – sowat 60 000 mense – is in die tydperk tussen 1968 en 1982 na die Kaapse Vlaktes verskuif. Veral die plaaslike handelaars is baie hard getref deur hierdie gedwonge verskuiwing. Hulle het hul klante, wat vanweë Distrik Ses se gunstige ligging naby die stadsentrum hier hul inkopies gedoen het, skielik verloor en was nou grotendeels genoodsaak om hul besighede te sluit. ‘n Deel van die distrik is hernoem tot Zonnebloem; hier is onder meer die Kaapse Technikon opgerig. Weens die plaaslike en internasionale druk, wat op die destydse blanke regering uitgoefen is, is die herontwikkeling van die gebied tot ‘n woongebied vir blanke Kapenaars uitgestel. Die meeste blanke bewoners van Kaapstad was gekant teen die sloping van die ou Distrik Ses en het gevolglik nie belang daarin gestel om hier huise of woonstelle te koop nie. In 1979 is die hele stadsbuurt gesloop, en ook blanke bewoners is gedwing om Distrik Ses te verlaat. Die puin is vir die uitbou van Kaapstad se hawe gebruik.
In die vroeë 21ste eeu is met die heropbou van Distrik Ses begin, en sowat 4 000 gesinne sal uiteindelik na Distrik Ses kan terugkeer.

Met andere woorden: district 6 werd in 1966 door de ‘Nasionale Party’ gezuiverd en ‘verblankt’. Door het uitwijken van de 60.000 bewoners naar de Cape Flats, zo’n 25 km verder, ontstonden onder meer Khayelitsha en andere townships.  Terwijl District 6 een voorbeeld was van een vreedzame multiculturele, multiraciale en multireligieuze samenleving. 

In het district 6 museum hangt een citaat van de Zuid-Afrikaanse auteur Achmat Dangor:

“It struck me that our history is contained in the homes we live in, that we are shaped by the ability of these simple structures to resist being defiled.”

Bert

Blog Image

Blog Image



#8: Kaapstad, 6 november 2008

Fotografie Posted on Thu, November 06, 2008 19:09:27

Blog Image



#7: Kaapstad, 5 november 2008

Fotografie Posted on Wed, November 05, 2008 17:16:00

Racist

Brits toerist : « Cape Town is so much better than Dubai, I just wish it wasn’t that far »

De Amerikaanse broer en zus waarmee ik in de auto zat op weg naar Kaap de Goede Hoop waren overtuigd republikein, dus McCain-stemmers. Ze hadden er goede hoop op dat het gezond verstand van de Amerikaan zou zegevieren en eens in het hokje er toch voor veilig blank zou gestemd worden.
Hij was ‘bankruptcy lawyer’, ergens in de vijftig en het was de tweede keer in zijn leven dat hij de Verenigde Staten had verlaten. Hij was ook al eens in Canada geweest. Hij was het fysieke tegenbeeld van de Afrikaan: hij had geen lippen (of ze waren naar binnen gegroeid), een klein neusje en leek futloos door het leven te slenteren. 
Zij ongeveer even oud, constant in de weer met haar nieuwe Canon digitale camera. Haar man was te bang geweest om Zuid-Afrika te bezoeken dus had ze haar broer maar meegenomen. 
Ze begon al in een bocht terug naar de aarde te groeien, ook haar mondhoeken hadden last van de zwaartekracht. Haar rug was op een vorige trip erg verbrand. Onder een pel van witte zalf kwam een kreeftrode huid tevoorschijn. 
Toen we uit de auto stapten om een groepje pinguïns op een rots te bekijken, haalden broer en zus synchroon een safaripetje tevoorschijn. Geen twee keer ‘redneck’. Na het openen van een drukknoopje rolde een flapje uit het petje dat de nek en zelfs een stuk van de schouderbladen bescherming bood.
Zij bleef naast het geopende portier van de Toyota staan. Haar telelens bracht de pinguïns als vanzelf dichterbij. Hij was al onderweg naar het restaurant waar we de lunch zouden gebruiken.

“Yo bro, cocaine?” Ik was onderweg naar Mama Africa in Long Street voor een lekkere maaltijd en live muziek. ’s Avonds ondergaat deze straat een metamorfose. Eens de winkels sluiten, krijgt de schaduwzijde van deze straat vrij spel. De vele cafés en restaurants zitten afgeladen vol. Donkere gezichten met staalwitte ogen bekijken je als wild in de nacht. Een jonge verwarde man vroeg me om geld, hij hield me tegen en vertelde me dat hij gestudeerd had in Cambridge en door omstandigheden op straat was terecht gekomen. Die klassieker had ik in Berchem ook al eens gehoord.
“Alleen over straat lopen na sluitingsuur was toch verboden? Waarom heb je geen taxi genomen? Je neemt toch geen taxi om nog geen kilometer verderop te gaan?”
De chauffeur en gids van de trip naar Kaap de Goede Hoop – een Amerikaan die hier al sinds de vroege jaren ’80 was blijven plakken – had me Mama Afrika aangeraden. Bobby is zijn naam. Een man met het hart op de juiste plaats, aanvankelijk gereserveerd maar als het klikt, klikt het. We dronken iets toen we ’s avonds terug aan mijn hotel arriveerden. Toen hij 20 was had hij een cursus ‘creative writing’ gevolgd. Hij vertelde me hoe iedereen in de groep (allemaal mensen van zijn leeftijd) schreven over hun eerste liefdesverdriet, de één al slechter dan de andere. De leraar had na de bespreking van de verschillende stukken de jongeren het advies gegeven om eerst te gaan ‘leven’ en dan pas uit die ervaring weer te gaan schrijven, dat schrijven vooral daarover ging. Bobby had er sinds de cursus creative writing zo’n 30 jaar ‘leven’ opzitten. Dat boek, daar moest hij nu eens aan beginnen. 
Bobby bevestigde dat er veel geweld is in deze stad maar dat hij weigert er naar te leven. Ik had het ook al in De Morgen gelezen: Kaapstad heeft na Caracas het hoogste aantal moorden per zoveel inwoners. Daar denk je dan aan als je in hun ogen kijkt terwijl ze je iets toemompelen. “Gelukkig, er komt een blanke op me af. Ik ben even veilig.” Deze paranoia wakkert elk latent racisme aan. Ik wil het niet, maar het is sterker dan mezelf.

Vandaag is Barack Obama tot president verkozen. Broer en zus ten spijt. Haar rug zal wel genezen.

Bert

Blog Image



#6: Kaapstad, 5 november 2008

Fotografie Posted on Wed, November 05, 2008 15:22:08

YES HE CAN!

Blog Image



#5: 4 november 2008

Fotografie Posted on Tue, November 04, 2008 19:09:43

Formalist

Altijd een delicaat punt: vorm. Een tijd geleden zei ik in een discussie dat vorm inhoud is, en omgekeerd dat inhoud altijd een vorm heeft. “Zegt de formalist!” zei mijn gesprekspartner even brutaal als gevat. Ik moest even slikken, ik dacht dat ik gewoon gelijk had, maar haar opmerking maakte duidelijk dat ik mij hier op subjectief ijs begaf. 

Een vies woord vind ik het, ‘formalist’. Het klinkt als een te nauwe blik die louter esthetisch kijkt en alles onderwerpt aan weegschaaltjes en compositieregels, voor het plezier – of het zogenaamde vraagstuk – van het beeld op zich dat elke referentie met enig idee of realiteit verloren heeft.

Was Piet Mondriaan dan een formalist? Mark Rothko of Donald Judd? Maakt Raoul De Keyser dan niets anders dan veredeld behangpapier?

Dat bedoel ik nu net: vorm en inhoud zijn niet te ontrafelen, ze ontstaan tegelijkertijd – de inhoud uit de vorm en de vorm uit de inhoud – en vormen een complex geheel. Behalve bij de formalist die zich verliest in de vorm en waarbij de vorm een doel op zich is geworden.

Bovendien: ook het verwerpen van vorm leidt tot (nieuwe) vorm. Vorm is er toch, zelfs gedachten hebben een vorm. 

Vorm is zoiets als techniek. Als je die termen isoleert, worden ze bijzonder dun. “Je moet eerst leren gaan vooraleer je kan lopen!” hoorde ik menig leraar betuttelen. Terwijl oprecht op je bek gaan zoveel mooier is. Ook dat is vorm en techniek. De techniek van het op je bek gaan.

In mijn foto’s hou ik ervan dat er zo weinig te zien is, dat het inhoudelijke haast genegeerd wordt en er bijna alleen vorm overblijft. Hoe fijner die vorm dan in mekaar zit, des te meer het schrijnende ontbreken van een stelling of een verhaal onderlijnd wordt. Fijne constructies van het niets, van toeval, even betekenisvol als -loos.

Hier in Kaapstad is iedereen bijzonder beleefd. “Good morning, sir, how are you today, sir?”, “Can I get you another cappuccino, sir?”. “See you later, sir”. En ik in elke “Thank you” proberen de honderden jaren van slavernij, onderdrukking en apartheid goed te maken.
De beleefdheidsvorm. Mooi toch? 

Bert

Blog Image

Blog Image

Blog Image



#4: Kaapstad, 4 november 2008

Fotografie Posted on Tue, November 04, 2008 16:37:05

Blog Image



#3: Kaapstad, 3 november 2008

Fotografie Posted on Mon, November 03, 2008 22:22:26

Muur

Men zegt dat ik muren fotografeer. Er is al één en ander over geschreven en in de bibliotheek van het Antwerpse fotomuseum is ‘muren’ zelfs een zoekterm om bij mij terecht te komen.

Ik kan het moeilijk ontkennen. Hoewel het veeleer per ongeluk gebeurt, het fotograferen van muren. Zoals in #2 van deze blog beschreven word ik aangetrokken door platte vlakken, tweedimensionale achterplans of illusies van ruimte die dan plots geen uitgestrektheid blijken te zijn. Je botst dan letterlijk op een muur. Ik vind dat grappig en akelig tegelijkertijd.

Ook de randen van het fotokader zijn muren. Fotograferen is opsluiten, vacuüm trekken. Het kader bepaalt wat er in- en wat er uitvalt.

Muren bieden ook beschutting maar omdat ik altijd buiten werk, fotografeer ik nooit het interieur of de te beschermen ruimte. Ik fotografeer de façade, het schild of het pantser dat zich naar buiten richt.

Muren hebben natuurlijk ook een politieke lading. De afgelopen 15 jaar heb ik Berlijnse muren gefotografeerd, het slopen van die ene muur bracht hoop en veel verwarring. Diverse keren bezocht ik de verscheurde stad die gaandeweg haar litteken verloor.

Licht verbaasd was ik toen ik hier in Kaapstad een segment van de Berlijnse muur vond. Het staat hier als monument en symbool voor de idiotie waartoe sommige regimes kunnen leiden. Een mooie parallel: de Berlijnse muur en apartheid. Verdeel en heers. Een muur van onbegrip.

Het was Nelson Rolihlahla Mandela die het stuk muur cadeau kreeg tijdens een bezoek aan Berlijn in 1996. Nu staat het hier aan de andere kant van de evenaar voor een BMW-garage die ongetwijfeld sponsor was voor het transport van dit beladen stuk beton.

Bert

Blog Image

Blog Image

Blog Image

Blog Image

Blog Image

Blog Image

Blog Image



# 2: Kaapstad, 2 november 2008

Fotografie Posted on Mon, November 03, 2008 08:41:26

Achtergrond

Vandaag maakte ik me de bedenking dat ik alleen de ‘achtergrond’ fotografeer. 

Geslaagde foto’s horen uit drie plans te bestaan: een voorgrond, een middenplan en tenslotte de achtergrond. Zo krijg je een mooie dieptewerking en kan je een spanning opbouwen, al dan niet ondersteund door gebruik te maken van de scherptediepte.

In mijn foto’s niets van dat. Alleen maar een platte achtergrond. Als een decorstuk dat uit de lucht is gevallen, wachtend op de spelers om er iets voor te laten gebeuren.

Je zou dus kunnen zeggen dat er in mijn foto’s niets gebeurt, omdat de spelers nog niet gearriveerd zijn (of omdat ze al lang vertrokken zijn, of omdat er gewoonweg niemand is). Alleen maar achtergrond, zoals bij achtergrondmuziek, niet om echt naar te luisteren maar als stille aanwezigheid. Om ondergrondse parkings veiliger te doen lijken of om liftangst weg te nemen, of aan tafel, om storend gesmak te dempen of om pijnlijke stiltes op te vullen.

De achtergrond is als het dienblad waarop de glazen staan. Achtergrond dient maar leidt niet.

In de achtergrond gebeuren kleine dingen. Er is veel toeval. Objecten en objectjes ontmoeten mekaar, worden op mekaar gestapeld of zijn van mekaar af gevallen. Geschiedenis ook: eerst was er dat, toen dat en tenslotte kwam ook dat er nog bij. Het totaalbeeld daarvan is de achtergrond van het nu, een eenvoudig heden. De Simple Present is de enige grammaticale tijd waarin de fotografie schrijft.

Bert

Blog Image

Blog Image

Blog Image



#1: Kaapstad, 1 november 2008.

Fotografie Posted on Sat, November 01, 2008 16:52:33

Klik hier om de foto’s in groter formaat te zien

Dubbel

Op deze blog zou ik systematisch beelden en bedenkingen posten, maar de dag nadat ik hier landde (ondertussen al een kleine week geleden), nestelde zich een pijnlijk abces in mijn kaak.
Mijn aangezicht vervormde en ik kon niet meer helder denken door
de constante hoofd- en tandpijn.  Er werd
een dokter bijgeroepen die me bombardeerde met diverse antibiotica zodat ik
deze twee weken kan overbruggen om – eens terug in België – de precieze oorzaak van
het abces te laten onderzoeken.

Blog Image

Dubbel pech: de Flagyl die ik slik maakt alcoholgebruik strikt
verboden voor 9 dagen. De meer dan heerlijke Zuid-Afrikaanse wijnen zullen niet
aan mij besteed zijn.
Ik ben wellicht op één van de mooiste plekken van deze planeet beland; wolken rollen van
de Tafelberg, op Kaap de Goede Hoop ontmoeten de Atlantische en de Indische
Oceaan mekaar terwijl een frisse wind recht van het iets zuidelijkere Antarctica waait. Ik zag robben, pinguïns en
walvissen en als je spreekt van wereldkeuken ben je hier helemaal op het juiste
adres. Alle invloeden vind je hier terug: Afrikaans, Europees, Aziatisch… Ook
de bevolking is een bonte mix van alle schakeringen van donkerbruin tot melkbleek, dikke
en dunne lippen, amandel- en spleetogen… Hier is de multiculturele samenleving
uitgevonden (en helaas ook tot wat die kan verworden).

Blog Image

Daar tegenover staat een constante dreiging. ’s Avonds kom je best niet alleen
op straat, ’s zondags heel de dag niet. In het weekend moeten supermarkten hun
alcoholgangen afsluiten. Hier en daar zie je bordjes met iconen die duidelijk
maken dat hier ‘honden’, ‘roken’ en ‘vuurwapens’ verboden zijn, alsof het de
normaalste zaak van de wereld is. De townships bezoek je best niet zonder
begeleiding van een gids. In Kaapstad wonen ongeveer 3,5 miljoen mensen, het
overgrote deel daarvan in de townships (Khayelitsha – het grootste township van Kaapstad – heeft
alleen al meer dan één miljoen inwoners), voor het grootse
gedeelte zijn dit nog steeds sloppenwijken met illegale zelfgemaakte huisjes,
opgetrokken uit golfplaten.

Blog Image

Maar er is hoop. Veel hoop als je met de mensen praat. Niet
alleen is er al een enorme weg afgelegd sinds de vrijlating van Nelson Rolihlahla Mandela in
1990, de afschaffing van apartheid in 1994 en de – zij het bijzonder langzame –
verbeteringen van de woonomstandigheden in de townships. Die hoop wordt vandaag
extra aangewakkerd door de voorbereiding van het Wereldbeker Voetbaltoernooi
dat hier in 2010 zal plaatsvinden. Een enorm stadion met een capaciteit van 68.000
plaatsen staat in de steigers op Green Point. Zuid-Afrika zal door heel de
wereld bekeken (en bezocht) worden. Een voetbalspelletje als scharniermoment in
de Zuid-Afrikaanse geschiedenis. Er wordt massaal geïnvesteerd in de bouw van
hotels en infrastructuur. Hopen we maar dat die vele hotels na 2010 niet leeg
zullen blijven en dat de FIFA-illusie geen vergiftigd geschenk zal blijken.

Blog Image

Tegen deze beladen achtergrond wil ik een paar foto’s maken.

Misschien gaat mijn werk helemaal niet over het effect van globalisering op de
alledaagse urbane ruimte, maar over de confrontatie van een overweldigende
geschiedenis op een nietig individu dat zich afvraagt welke houding aan te
nemen tegenover deze immense en ondoorgrondelijke machine. In die zin gaat mijn
werk over de zoektocht naar betekenis, bovenal naar de betekenis van
identiteit, de identiteit van het gewone, het kleine, de passanten en ikzelf,
gereflecteerd in de alledaagse straten van een grootstad in beweging, op zoek
naar orde in de chaos in een poging die even te bedwingen.
Dit wordt een openbaring van extremen. Ik had mijn hotel, het ‘Fire & Ice
Hotel’ niet beter kunnen kiezen.

Blog Image


Bert